اسلامى جلوه‌گاهى رفيع بخشيد . « 1 » محمّد رسول‌اللَّه صلى الله عليه و آله مىخواست با توقّف ايّامى چند در قبا ، منازل و قبايل يهودى مجاور يثرب را زير نظر داشته باشد ؛ تا پس از حصول اطمينان و تسلّط و شناخت موقعيت و پيوستن ديگر مهاجرين ، به سوى يثرب حركت كند . پ : قبا ، نخستين مسجد اسلام در ايّام كوتاهِ اقامت در قُبا ، محمّد رسول‌اللَّه صلى الله عليه و آله تصميم گرفت تا بر اساس اراده‌اى كه آن را حكم الهى مىدانست ، مسجدى در اين مكان بنا نهد و آن را سجدگاهِ عباد ، و قرارگاه اهل تسليم و خضوع كند ؛ تا به سان ديگر اهل كتاب و سنّت هميشگىِ اديان و نياز روح دينى انسان ، محلّى را دور از هر آرايش غرورآفرين بشرى و آلايش نفسانى ، وسيلهء تجمّع و تشكّل روح‌هاى بلند و نيروهاى تعقّلى مسلمانان ، در طريق عبوديّت و عبادت خدا گرداند . اين تصميمِ مبتنى بر تقواى دينى ، مقدّمهء بناى مسجدى در قبا گرديد ، كه اساس آن بر تقوا نهاده شده بود . منابع مورد رجوع ، نشان مىدهد كه مضامين تمامى روايت‌ها ، از يك هم‌افقىِ خاص برخوردارند . نورالدّين سمهودى « 2 » بيانِ ابن‌زباله را كه مشهور همهء منابع جغرافيايى مدينه است ، چنين مورد استناد قرار داده است : « و كان لكلثوم‌بن الهدم بقباء مربدٌ و المربدُ الموضعُ الذي يبسط فيه التمر ليبس . فأخذه منه رسول‌اللَّه - صلّى اللَّه عليه [ وآله ] و سلّم - فأسّسه و بناه مسجداً » . « 3 »

--> ( 1 ) . همچنين نك : نسائى ، « سنن » ، كتاب 23 ، باب 49 ؛ كتاب 39 ؛ كتاب 46 ، باب 9 ؛ و همچنين صحيح بخارى ، كتاب 2 ، باب 4 ؛ كتاب 56 ؛ كتاب 61 ؛ كتاب 62 ؛ كتاب 63 ؛ كتاب 64 و نيز : صحيح مسلم ، كتاب 36 ؛ كتاب 44 ؛ كتاب 53 ؛ كتاب 33 ( 2 ) . وفاء الوفا بأخبار دار المصطفى ، ج 1 ، ص 250 ( 3 ) . « كلثوم بن هدم در قبا جايى براى خشك كردن خرما داشت ، پيامبرگرامى صلى الله عليه و آله آنجا را از وى گرفتند و مسجد ساختند . »